Rozendaalweg

Rozendaalweg
ECHELPOELHOEVE, Rozendaalweg: landelijk / mooi / historisch, foto: H. Vermeir

dinsdag 30 oktober 2012

NOVEMBER: benaming, iconografie, weerspreuken, dagen van de maand.


















DE BENAMING

In de Romeinse tijd gebruikte men novum  en in het Frans "neuf". Deze woorden betekenen elk negen. November is in onze telling de elfde maand; maar was in de Romeinse periode de negende maand.

Vandaar klinkt het zo in de Comptoiralmanak:

Ik wierd november, dat is 't negenste genaemd,
en of ik d'elsfste ben, nog heet ik onbeschaemd,
                       de negenste.

Bij de Romeinen  was de maand gewijd aan Diana, de godin van de jacht.
Bij ons, maar later, werd de maand gewijd aan Sint-Hubertus, de patroon van de jagers.
November is ook de Jachtmaand.

Brussels wandtapijt, De everzwijnjacht, wol en zijde, verz. Nationale Bank van België, 2de helft 16de eeuw.(1)
Het tapijt werd vervaardigd in het atelier  van Frans Geubels (ca. 1521 - ca. 1585)  naar een ontwerp toegeschreven aan Barend van Orley (ca. 1488 - 1541).
Centraal in de boord, bovenaan, staat de boogschutter, als teken voor de maand november.
We zien een jachttafereel waarbij een everzwijn wordt besprongen door razende honden. In het midden wordt het dier al gebraden.


Andere benamingen: Allerheiligenmaand, Zieltjesmaand, Slachtmaand, Bloedmaand, Smeermaand ( in deze maand waren vele teerfeesten, bijvoorbeeld de muziekmaatschappijen  met als patrones St.*Cecilia deden dit rond 22 november), Windmaand, Nevelmaand, Wintermaand en Sprokkelmaand.

DE ICONOGRAFIE



Prent van de maand NOVEMBER  uit "Les trés Riches Heures du Duc de Berry."(1403-1416)


De afbeelding voor november is, afgezien van het typerende halfrond bovenaan, van de hand van Jean Colombe, die het getijdenboek, dat na de dood van de hertog en van de gebroeders van Limburg onafgemaakt achterbleef, in opdracht van Karel I van Savoye aanvulde. Er is een opvallend verschil in stijl met de overige kalenderpagina's. Dit verschil is niet alleen toe te schrijven aan de werkwijze van de kunstenaar, maar ook aan de veranderende smaak van de kunstenaars en de kunstbeschouwers.
In vergelijking met de overige kalenderpagina's valt onder meer op dat hier geen grootse afbeelding staat van een van de geliefde kastelen van de hertog. De kleurstelling is ook minder uitbundig dan in de andere platen.
Centraal in de illustratie staat een zwijnenhoeder. Hij staat op het punt een tak in de bomen te gooien, zodat de door de dieren geliefde eikels omlaag zullen vallen. Zijn hond houdt toezicht op het tafereel. Op de achtergrond zijn andere boeren in het bos te zien, die eveneens hun varkens hoeden.
In het hemelgewelf bovenaan is centraal de zonnegod Helios in zijn zonnewagen uitgebeeld, met links van hem het sterrenbeeld "Schorpioen" en rechts "Boogschutter".





Het Breviarium Grimani is een brevier uit de 16e eeuw (1510-1520), bewaard bij de Bibliotheca Marciana als cod. Lat. I,99


We zien op de achtergrond torens, kastelen en muren. De prent beeldt de jacht uit op een realistische wijze. Het hert wordt in bedwang gehouden door de honden en de jachtopziener. De heer van de jacht heeft er maar zijn speer in te planten. Het was één van de laat-middeleeuwse gebeurtenissen, evenals toernooien, waarbij bijna alles vooraf vastlag en waarbij helemaal geen heldendaden te pas kwamen.






GEZEGDEN, (WEER)SPREUKEN, GEVLEUGELDE WOORDEN

In november hard begin
In den winter zoet gewin.

November, streng en koud,
Zich niet lang staande houdt

Als 't in November 's morgens broeit,
weet dat de storm 's avonds loeit.

Geeft Allerheiligen zonneschijn,
Dan zal het spoedig winter zijn.

Op Sint-Martijn
slacht de boer zijn zwijn!

Zo 't loof niet valt voor Sint-Martijn
Dan zal 't een harde winter zijn.

Sint-Elisabeth doet verstaan
Hoe de winter zal vergaan.

Mooi weer op deze dag, zachte winter;
gure wind en sneeuw op haar feest voorspellen een krakende winter.

DAGEN VAN DE MAAND
01. Allerheiligen.
02. Allerzielen.
03. Sint-Hubertus, de patroon van de jacht.
11. Sint-Maarten. ( zie op 11 november 2011 in deze blog) Men spreekt van een Sint-Maartenszomerke.
19. Sint-Elisabeth van Hongarije.


Referenties:

Roger BINNEMANS en Ria FABRI, Beroepen en Ambachten in de Kunst, Soubry, 1990, p.13.(1)
Gust MÜLLER,  Van Nieuwjaarsochtend tot Oudejaarsavond, Goede Pers, Averbode, s.d., p. 100.
André VER ELST , Folkloristische Tijdspiegel voor België, Brussel, s.d., p.272.
Adolf ULENS, De Tijd in de Folklore, Brecht, 1931, p.73 e.v.

zaterdag 20 oktober 2012

een vertelling: "Het zoontje van Langen Wannes"





Rond de jaren 1950 en later vertelde mijn moeder Martine Dierick, afkomstig van Lebbeke(Dendermonde), die in het begin van WOI geboren werd en 95 jaar werd, het volgende:

HET ZOONTJE VAN LANGEN WANNES

" Nolleken een kleine boerenjongen, moest voor de eerste keer, in plaats van zijn moeder, in de stad naar de markt gaan.
- Luister wel, zei de moeder, en onthoud goed wat ge moogt zeggen: eerst zullen ze u vragen wie gij zijt, en ge zult antwoorden: het zoontje van Langen Wannes.
- Goed, zei Nolleken.
- Daarna zullen zij u vragen waarmee gij naar de markt gekomen zijt, en ge zult antwoorden: een koppel kiekens.
- Ik heb het verstaan, moeder, zei Nolleken.

Gallus post gallinam. Zie http://la.wiktionary.org/wiki/gallus en http://nl.wikipedia.org/wiki/Gallus_gallus.
- Dan zullen ze u geld bieden, en gij zult zeggen: dat is niet genoeg, doet er nog zoveel bij. Zult gij dat allemaal goed onthouden?
- Ja, zei Nolleken, ik zal 't niet vergeten. 
Aan de stadspoort gekomen zag Nolleken twee mannen staan met zilver op hun klak en op hun kleren, en die vroegen hem:
- Manneken, wat hebt gij daar in uwen korf?
- Het zoontje van Langen Wannes, zei Nolleken.
- Met wie houdt gij hier de zot?
- Met een koppel kiekens, riep Nolleken.
- Wacht een beetje, zei één van de mannen, ik zal u een dozijn oorvegen geven.
- Dat is niet genoeg, zei Nolleken, doet er nog zoveel bij.

Corn. en Vervi.

In: Almanak, Onze-Lieve-Vrouw van het H. Hart, Borgerhout-Antwerpen, 1903, p.26.

Het Nolleke kende alle teksten goed uit het hoofd maar in de omgekeerde volgorde.
Het gaat hier om een boerenjongen...Natuurlijk of niet?
Er worden hier ook wel een aantal geplogenheden  uit ca. 1903 in de belangstelling gebracht.
Het gebruik van bijnamen/roepnamen: Lange Wannes..
Hoe de prijs van een "koppel" (twee) kippen bedongen werd op een markt.
Het geven van oorvegen aan kinderen.

Het gaat hier om de "Omgekeerde Wereld". Ik publiceerde daar hier over in één van de voorgaande artikels.

vrijdag 19 oktober 2012

comics - cartoons - beeldverhaal - F.M.HOMARTY




   GEVOLG VAN ONGELIJKHEID


Dat was de tekst die onder de vier prenten stond.
In: almanak, Onze-Lieve-Vrouw van het H. Hart voor het jaar 1903, Borgerhout-Antwerpen, p.78.
De tekenaar vermeldt rechtsonder zijn initialen(?) F.M.H.omarty(?).

In de uitgave is niets te vinden over deze persoon.
In de prenten zien we in de achtergrond de vordering van de wagen in het landschap.
Het kerkdorp op de horizon verandert van klein naar groot.
De wegwijzer aan de splitsing van de wegen wordt van klein groot en verdwijnt dan.
De hoede van de man met korf is duidelijk een exponent van het wedervaren van de dikke man.
Er is ook de tegenstelling dik/mager.

De onderkast bij de prenten lijkt me niet origineel te zijn en is er bijgevoegd door de uitgevers van deze almanak.

Nog een mopje uit dezelfde uitgave, p. 166:

ZEER BELEEFD

Juffrouw komt in gesprek met de tuinman en zegt:
"Gij neem het mij toch niet kwalijk dat ik elke dag in uw tuin wandel?"
"O, helemaal niet juffrouw, kom maar elke vrije dag, dan moet ik hier geen vogelverschrikker zetten!"


vrijdag 12 oktober 2012

OPEN SCHOOL: "Mijn tantes uit Gent", film over Marokkaans leven in België



Verleden week kregen we tijdens de les "Geschiedenis en actualiteit" te Mechelen deze film te zien.
Hij leek mij wel frappant daar de film een   beeld geeft van de immigratie in onze huidige maatschappij.
Eerst wil u toch enkele gegevens bezorgen van twee sites.
Daarna enkele markante gezegden uit te film die het overdenken waard zijn.

--------------------------------------------------------------------------------------------

Mijn tantes uit Gent

http://www.gentblogt.be/2011/06/21/mijn-tantes-uit-gent



FILMPREMIERE Mijn tantes uit Gent

Film
Gezinnen, Senioren, Volwassenen (18+)
17.12.11
Een documentaire van Sofie Hanegreefs & Jelle Janssens over de migratiegeschiedenis van 3 Marokkaanse zussen.
عماتي من مدينة خنت

Mijn tantes uit Gent is een  documentaire film die de migratiegeschiedenis vertelt van drie vrijgevochten Marokkaanse zussen die in de jaren '70 als één van de eerste jonge vrouwen het avontuur aangingen om op zoek te gaan naar een beter leven in België.

Oorspronkelijk migreerden de zussen om bij Vlaamse families als kindermeisje aan de slag te gaan. Jemâa, de oudste, diende jarenlang trouw haar Vlaamse familie tot het tot een pijnlijke breuk kwam. Hoewel ze bijna blind is, straalt ze een onuitputtelijke levensvreugde uit waarbij ze de blik steeds op de toekomst gericht houdt. Saâdia is de jongste en meest rebelse. Ze is niet op haar mondje gevallen maar draagt het hart op de juiste plaats. Ze is al jaren met een Vlaamse man getrouwd en zet zich actief in als vrijwilliger in haar parochie. Het leven van Fatima staat dan weer in het teken van aloude plichten en tradities. Zij lijkt nog het meeste heimwee te hebben naar de lang vervlogen tijden in Marokko.

Wanneer de zussen een reis naar hun geboortedorp ondernemen, wordt echter duidelijk dat ze zich daar niet meer helemaal thuis voelen. De indruk groeit dat Jemâa, Fatima en Saâdia in een tweestrijd zitten. In België blijven ze migranten en voor Marokko zijn ze intussen te Westers.

Mijn tantes uit Gent is een familiekroniek die de uiteenlopende levenswandel van de zussen op een ontroerende maar rake manier schetst. De zussen brengen hun verhalen met de nodige relativerende humor en blijven ondanks hun moeilijkheden erg optimistische en sterke vrouwen die elk op hun eigen manier het beste van hun leven willen maken, los van afkomst of cultuur. http://www.mas.be/MAS-NL/Publicatiekanalen/Stad/Musea/

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

MARKANTE GEZEGDEN

"Marokko is niet bereidt om de immigranten terug te integreren in Marokko, maar wel om er van
   te profiteren als staat [op de kap van België],
   langs Marokkaanse banken, de export en de valuta."

"Onze handen zijn onze ogen."

 Ik zie ze in de film geen sluier dragen.

 "Verdraagzame mensen worden als dom en naïef bekeken door de maatschappij."

  "In Marokko zie ik mijn kinderen niet,
    in België zie ik ze dagelijks."

 Ze herkennen in Marokko hun eigen verleden niet meer.



 Knap en genuanceerde verfilmd. De tussenbeelden zijn soms van een uitzonderlijke  
 schoonheid en betrokkenheid.





zaterdag 6 oktober 2012

OKTOBER maand: betekenis, iconografie, weerspreuken e.a.




zie bij referenties: (8)(p.90)


DE BENAMING

Oktober: de tiende maand van het jaar, was bij de Romeinen de achtste zoals de betekenis van octo=acht. De maand maart naar de oorlogsgod Mars was de eerste.


Ik was de  achtste, als meert de eerste was,

en dus was toen mijn naem oktober, mij van pas.

(uit de Comptoir-almanak)


Oktober werd door de Romeinen aan Bacchus toegewijd, de god van de wijn en de overvloed.De Saksers onder Karel de Grote noemden het Windummemonath of Wijnoogstmaand. Naast de wijn  was het ook de maand van de koude bij de Saksers.
Na het verdwijnen van de druiventeelt in Vlaanderen kreeg oktober de naam Zaaimaand.Daarnaast kwamen voor: Reuzel-(6), Rosel- of Ruselmaand, verwijzend naar het slachten.
Daar in deze maand nogal wat eikels voorkomen sprak men ook over Eikelmaand.Andere benamingen: Herselmaand of Aarzelmaand verwijzen naar het korten van de dagen en naar het schijnbaar aarzelen van het jaargetijde.
Christenen noemden het wel eens Rozenkransmaand.


HET ZAAIEN
Het zaaien stond in verband met bijgeloof: alle dagen van de week waren niet even geschikt.
De laatste volle week van September mocht niet gezaaid worden; dit is de springweek, dan spring het graan uit de grond op. Men mocht geen graan zaaien rond  het feest van Sint-Katrien. Drie dagen voor en drie dagena Sint-Katriensdag zijn het de borteldagen, waar het volk schrik aan heeft." Bortelen en springen hebben hier waarschijnlijk dezelfde betekenis. (2)(p.93)
Het zaaigraan  diende bereid en gewijd onder het lezen van het Sint-Jansevangelie.
Het zaaien zelf moet al zwijgend en al biddend te gebeuren.(3)(p.71)
Zo te zien toch nogal wat taboes.


DE ICONOGRAFIE 



De maand OKTOBER uit "Les trés Riches Heures du Duc de Berry"


Gebouwen: In de achtergrond het Louvre, het nieuwe koninklijk paleis in Parijs. Het was een burcht gebouwd voor  Karel V, door Raymond du Temple. Het werd het  officieel ambtelijk verblijf in 1364. Het gebouw bestaat niet meer. We merken de vele torentjes; het doet ons denken aan het kasteel van Chambord.
Activiteiten op het land: 
Het land op de voorgrond van de afbeelding is omgeploegd en een boer is met een eg bezig de akker voor te bereiden voor het nieuwe zaaigoed. De eg is met een steen verzwaard, om de messen dieper in de grond te laten snijden. Een landarbeider is aan het zaaien volgens de regels van de kunst. Vooraan staat de zak met zaad. De ekster zijn van de partij om pieren en zaden te pikken, alhoewel  er dunne lijnen gespannen zijn om vogels dat te verhinderen. Verderop staat een vogelverschrikker met boog. Langs en op de rivier zien we enige activiteit met boten en mensen die langs de oever wandelen.

In het hemelgewelf bovenaan is centraal de zonnegod Helios in zijn zonnewagen uitgebeeld, met links van hem het sterrenbeeld weegschaal en rechts schorpioen.(8)

De maand oktober uit het Brevarium van koningin Isabella of Castillië(1451 - 1504). .



(links)
We zien op het tweede plan de bewerking van het land.
Vooraan worden de varkens gevoerd langs plaatsen met eikels.
We zien rechts bovenaan een schorpioen.
De flora op de voorgrond is nog heel groen, terwijl de hoge bomen in de achtergrond bijna bladerloos zijn. De lucht is bevolkt met jagende vogels.





GEZEGDEN, (WEER)SPREUKEN, GEVLEUGELDE WOORDEN....

Ik was de achtste, toen meert de eerste was,

En dus was toen mijn naam, october, mij van pas;

Ik kom met regen en een groot gedruys van winden,

Pas op uw dijk en dak, eer ik die kom verslinden.(1)


De achtste maand van de Romeinen heette, toen er nog druiven op onze heuvelhellingen in de open lucht geteeld werden : WIJNMAAND. Later werd het ZAAIMAAND.


Zaait de rogge dat zij stuift,

Zij zal dragen dat zij buigt;

Zaait de tarwe dat zij plakt,

Zij zal dragen dat zij zwakt!(1)


't Zaaien moet gebeuren op het juiste ogenblik, daar hadden we het hierboven reeds over. Maar toch, wie een voordelige oogst wilde zaaide met wassende maan, d.w.z. tijdens de overgang van het eerste kwartier naar halve maan.


Wie met Lucas(18 oktober)  rogge zaait,

't Jaar daarop met genoegen maait.(5)(p.92)


Oktober moet evenals maart 12 schone dagen, de zogenaamde Kranenzomer geven.


Oktober weêr,

Maart weêr.

of
Warme oktoberdagen, 

Februari vlagen.


en
Hangen nog aan de bomen de blaren,

't duidt een strengen Winter aen.


of
Oktober met groene blaren,

duidt een strengen Winter aen.


of
In oktober veel regen

Is ook al een zegen.


Is het koud in oktober, dan zullen er geen rupsen zijn.(7)(p.72)

DAGEN VAN DE MAAND
1 oktober: Sint-Bavo vandaar Bamis(Bavomis). In Vlaanderen(graafschap) werd op die dag de huis- en landpacht betaald.(4)(p.72)
 In Oost-Vlaanderen werd het zo geformuleerd:

Daar zijn twee kwa getijen in 't jaar,

Zei boer Naestens,

Pasen als men moet zeggen,

En Baumesse als men moet leggen.

In Sommige streken van Antwerpen, in Brabant en Wallonië moesten de "Bamishuurgelden" herbetaald worden op St.-Andries d.i. 30 november.

2 oktober: de dag van de Engelbewaarder, een 15de eeuws gebed:

'Avonds, als ik slapen ga,
Volgen mij veertien engeltjes na:
Twee aan mijn hoofdeind,
Twee aan mijn voeteneind,
Twee aan mijn linkerzij,
Twee aan mijn rechterzij,
Twee die mij dekken,
Twee die mij wekken,
Twee die mij wijzen,
Naar  hemelse paradijzen.

Tot vijf jaar geleden reciteerde mijn vrouw die bij het slapengaan van de kleinkinderen met de nodige gebaren naar de vernoemde lichaamsdelen.

Op 2 oktober 1869 werd Mohandos Koramshand GANDHI geboren, de Mahatma - de grote ziel -de leider van geweldloos verzet in Voor-Indië. Hij ijverde voor de lotsverbetering van de Indiërs en nam in 1914 de leiding van de passieve weerstand, door: burgerlijke ongehoorzaamheid, het weigeren van belastingen te betalen, het weigeren van burgerlijke en militaire ambten, en de boycot van Engelse scholen, koopwaren en het zoutmonopoly.

Op 18 oktober 1931 overleed op 85-jarige leeftijd Thomas Alva EDISON. Hij begon zijn loopbaan van uitvinder op 12-jarige leeftijd. Hij verkreeg 1330 brevetten, waaronder de voornaamste de verbetering van de Belltelefoon  en het ontwikkelen van de fonograf en de elektrische gloeilamp.

28 oktober 1466 werd te Rotterdam Desiderius ERASMUS geboren. deze scherpzinnige geest schreef o.a. "De Lof der Zotheid", de rol van de dwaasheid in onze wereld.


Referenties:
Gust MÜLLER,  Van Nieuwjaarsochtend tot oudejaarsavond, Goede Pers, Averbode, s.d. (5)+(8)

Adolf ULENS, De Tijd in de Folklore, Brecht, 1931.(2)+(3)+(4)+(7)

Om. VAN 't VENNEKEN, "Weerklapper", in: dit nieuw seizoen herfst, Lannoo, Tielt, 1946, p.69.(1)



reuzel: uitgesmolten varkensvet.(6)

dinsdag 2 oktober 2012

P O L I T I E K humor VERKIEZINGEN


De flexibiliteit van een politicus.

Pa, wat is dat een verrader?
Een verrader, jongen, dat is een man die onze partij verliet
en naar een andere partij overliep.
En hoe noemt je dan iemand die zijn eigen partij verliet
en naar de onze overliep?
Ach, dat is een bekeerling, antwoordt de vader...

Referentie:
Dagwijzer: De Druivelaar 1997, ABB verzekeringen, Izegem, België.


Al opgemerkt dat bij POLITIE maar één letter moet worden gevoegd om POLITIEK te hebben.


Zin in Onzin 

Politici
Zijn gewone 
Mensen met 
Een kreukelzone...


In politiek
Komt men alleen
Wat 't loon betreft
Goed overeen...

Referentie:
Uit: "Zin in Onzin in Kwatrijnen" van Peter BOSHOEF, dl. VIII, p.23/25.


Onzin met Zin

Men moet elke politicus verbieden
nog het woord BELANGRIJK te gebruiken
op straffe van onmiddellijk verlies van haar/zijn mandaad.


Bord verkiezingen oktober 2012 aan de  Octopusschool, Clemenceaustraat. (Elzestraat) Gemeente Sint-Katelijne-Waver. Foto: H.F.E. VERMEIR
Een MOPJE

Een dame ging stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen van zondag l.l., maar ze had tegenslag  ze viel in het kiesbureau achterover op haar achterste toen ze uitschoof. 
Een voorname politicus, toevallig in de buurt, hielp haar recht en zei: "Mevrouw wilt u voor mij stemmen?"
Mevrouw antwoordde: " Ik viel wel op mijn achterste, maar nog niet op mijn hoofd."

maandag 1 oktober 2012

ERFGOED dag STOP DE TIJD inspiratiedag 28.09.2012






In de Erfgoedbibliotheek aan het Conscienceplein te Antwerpen werden ca. 60 deelnemers uit vele hoekjes en kantjes uit Vlaanderen ontvangen: Brussel, Diest, Dendermonde, Anderlecht, Zwijndrecht, Overijse, Sint-Katelijne-Waver, enz...

FARO schotelde  een goed uitgebouwd programma voor.

Na de inleiding kwam Peter Verbiest (KUL) aan het woord met "De sleutel van Petrus".

Foto: H.F.E. VERMEIR 2012.

Peter hier aan het woord.
De indelingen:
1. Tijd vs. tijd.
     Hierbij ging hij na hoe we de natuurlijke tijd meten.
     Dankzij de atoomklokken loopt 'menselijke' tijd bijna perfect gelijk  met de natuurlijke 'Tijd'.  
     Schrikkelsecondes zijn nodig om in de pas te blijven.
2. De zoektocht naar een accurate kalender.
3. De zoektocht naar een accurate paastabel.
4. De sleutel van Petrus.
5. Inspiratie
Hij stelde een soort uurtijdsband voor op basis van 24 uur om de tijd in de loop der eeuwen weer te geven.
Hoe bereken-je-eigen-pasen-spel?
lente-evening+ maanleeftijd+zondag
2013/ 2014 en limieten (22/3 en 25/4)

Dit was een degelijke en bevattelijke uiteenzetting.

Daarna was het de beurt aan Rik Pinxten

Foto: H.F.E. Vermeir 2012

"Tijd in andere culturen"

Hij legde er de nadruk op dat de ruimtelijk oplossing van het begrip tijd niet klopt, dat het eer de kwalitatieve verandering van tijd is die de werkelijkheid het dichtst benadert. Hij had het ook over werkwoordtalen (Chinese en Navajo tijd).
Zijn uiteenzetting bleef eerder abstract en was daardoor ook moeilijk te vatten.






Berber Bevernage was de laatste spreker voor de middagpauze.

Foto: H.F.E. VERMEIR
"La Muerta no Existe": De Madres de Plaza de Amayo en het verzet tegen (de tijd van) de geschiedenis.

Als er één situatie is waar mensen de tijd willen stoppen dan is het die van de onbestrafte misdaad die dreigt te verjaren of vergeten te worden. De Argentijnse "Madres de Plaza de Mayo" ontwikkelden een succesvolle techniek om de tijd symbolisch te stoppen in naam van de gerechtigheid; tegen de straffeloosheid inzake de verdwijning van hun zonen en dochters tijdens de militaire dictatuur van 1976 tot 1983. Een uiteenzetting die op heel wat belangstelling kon rekenen.

Toen was het eindelijk middag.

Nottebohmzaal. Het publiek is er even niet. Foto:H.F.E. VERMEIR
Na de middagonderbreking kwamen Marjolijn DEBULPAEP en
Caroline MEERT van het KIK (Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium) aan het woord.


Het onderwerp was: "De geschiedenis van de conservatie, restauratie en preventieve conservering binnen het KIK." een goed gedocumenteerd overzicht van de werkzaamheden van het KIK.
De richtlijnen van Cesare BRANDI (1906-1988):
- enkel de materie van een kunstwerk is restaureerbaar;
-elke ingreep moet herkenbaar en reversibel (herstelbaar) zijn;
- een restauratie moet de potentiële eenheid van een kunstwerk terug herstellen, op voorwaarde dat dit mogelijk is zonder een artistieke en historische vervalsing te creëren.

Daarna kreeg professor Joost CAEN het woord.


De titel van de voordracht luidde als volgt:
"Het Kalvarieraam in het Kasteel van Rumbeke. Sinds de creatie in de 15de eeuw, minstens zeven keer onder handen genomen...Nu voor eeuwig gerestaureerd?"
Hij bracht zoals de titel zegt de verschillende wijzigingen die aan het glasraam gebeurden. Er werd van de gelegenheid gebruik gemaakt om te komen tot een beter zicht op het voorwerp dat wordt gerestaureerd en over de interdisciplinaire aanpak. Dit gold als een casus die ons leert om om te gaan met een andere casus.



Frank Herman mocht de inspiratiedag afsluiten.


Onder de titel: " Stop(!/:) [de] tijd (in[het] depot)"

Hij had het over de ERFGOEDDEPOTS en de problemen die erbij komen kijken.


Verdere info:

info@erfgoeddag.be 

www.erfgoeddag.be

vrijdag 28 september 2012

Gevleugelde woorden : LICHT /ERFGOED / BEGEESTERING




Gevleugelde woorden van
prof. Dr. Joost Caen,
tijdens de INSPIRATIEDAG  "Stop de tijd" op 28.09.2012 
in de Erfgoedbibliotheek "Hendrik Conscience" te Antwerpen.





Foto: H.F.E.VERMEIR 2011
 " We moeten vermijden dat     Erfgoed geschiedenis wordt;
   wel begeesterd verleden."

Het devies voor de huidige tijd:

 " Genees de wereld.", naar het  Hebreeuws.
 " We zullen alleen genezen  wanneer we het licht zien in  alles."
 " Het licht werkt begeesterend."
 " Kunst komt tot ons dankzij mutaties."(1)





mutatie: verandering, wijziging, verwisseling.(1)


zaterdag 22 september 2012

Mechelen: Sint-Romboutstoren "Brabantse Gotiek" reconstructie




Zicht op de toren vanuit de Katelijnestraat.

Geen enkele steen verraadt ons wie de geniale bouwmeester van de Sint-Romboutstoren was.

In ieder geval danken wij dit machtig bouwwwerk aan de kennis en stielvaardigheid van de familie Keldermans, waarvan de meeste zonen, in de loop der tijden , als torenbouwers roem verwierven. Jan II Keldermans was de belangrijkste bouwmeester en komt vooral in aanmerking als ontwerper. Hij stierf in 1445. De Keldermansen die de werken leidden zijn: Andries, Antoon I, Antoon II, Rombaut en Laureys.

Zeker is dat men in 1449 de eerste graafwerken verrichtte, en dat op 22 mei 1452 door Jan van Muysen, communiemeester, en hoogste magistraat van 't Middeleeuwse Mechelen, de eerste steen gelegd werd.







De zuidzijde van de kerk. Er wapperen twee vlaggen op de toren, een Mechelse en een Vlaamse.


DE AFLAAT

De gelden nodig om de aanvang van de bouw te financieren, stroomden toe door de milde giften van de pelgrims, die van 1451 tot 1465 te Mechelen aflaten kwamen verdienen. Deze aflaten werden verleend door Paus Nicolas V, en erkend door zijn opvolgers.In een pauselijke bul werden de voorwaarden behandeld, waaraan moest voldaan om een jubileumaflaat te verdienen. De gelovigen moesten in geld betalen om daarmee de bouw  van het koor en de toren te financieren. De aalmoes moest gelijk zijn aan de som die een reis naar het verblijf te Rome zou gekost hebben. Op deze wijze konden de gelovigen volledige aflaat voor hun zonden krijgen.

ANDERE FONDSEN

Ook ambachten en gilden zorgden voor de nodige financiële middelen, door het heffen van een speciale bijdrage die torengeld genoemd werd.


DE HOOGTE van de TOREN

De toren werd onafhankelijk van de kerk gebouwd en werd in 1516  met het kerkschip  verbonden.
De geplande hoogte was 6oo Mechelse voet (ca. 167 meter).
Financiële problemen zorgden dat hij nooit werd afgewerkt.
En dan waren er nog de historische problemen zoals de beginnende Godsdienstoorlogen en de ontploffing van de Zandpoort in 1546, die 1/3 van de stad verwoestte. De nog voorradige zandsteen werd tussen 1582 en 1584 vanuit Mechelen door Staatsen weggesleept  om er de vesting Willemstad  (Noord-Brabant) mee te bouwen.
De hoogte van de huidige toren (stenen gedeelte) is 97,29 meter.



Voorstelling van de toren indien hij zou voltooid zijn. We zien in het midden van het marktplein het standbeeld van Margareta van Oostenrijk. In 2017 werd dat verhuisd naar de Steenweg omdat er zogezegd geen zware voorwerpen op de nieuwe ondergrondse garage mogen staan. De bedoeling was heel iets anders.


GEBOUWD OP OSSENVELLEN

Men vertelt in de volksmond dat de toren op ossenvellen zou gebouwd zijn . Bij het graven van de funderingen  rezen er een aantal problemen. Mechelen werd doorkruist door vele Vlietjes met een hoog grondwaterniveau. Bij het graven van de funderingen  werd een tweede put gegraven om het grondwater onder het niveau van de oorspronkelijke fundering te houden.
Deze put werd gegraven tussen het bestaande kerkschip en de bouwplaats van de toren. Voormelde waterput werd aan de vier zijden met paalplanken afgezet. Om de dichtheid van de wanden te verzekeren werden deze bekleed met verse huiden, "ossenvellen" genoemd. Men schroefde het water geregeld uit de put zodat het grondwater onder de fundering bleef.

De legende van de ossenvellen heeft dus wel iets, niet als schort onder de fundering, maar als hulp om de fundering droog te zetten.


De kathedraal van Mechelen in 1833, naar S. Prout, uitgegev. voor "Asiles de Soldats Invalides Belges".

We zien op de kerk geen vieringtoren.  Het stadhuis , het hoge gebouw links heeft nog zijn moderne gevel. We zien geen Margaretha standbeeld, daar er nog geen stond.
Links een zuil met een  ster. Wij zien geen uurwerk aan de toren. (Zie eerste prent bovenaan).
Rechts een postkoets die geladen of ontladen wordt.
De gevels rechts van de mark hebben nog hun laatbarokke decoratie.

Referentie:

"Welcome to Mechelen", informatie over Mechelen en omgeving, 2de editie, 1984(?), voorwoord door Burgemeester D. Van Daele, p.32-35.
+ uit eigen archief en documentatie.

donderdag 13 september 2012

HERFST - AUTOMNE - AUTUMN - HERBST



De HERFST wordt mannelijk voorgesteld

Cornelis van Dalen de Jonge naar Abraham van Diepenbeek,  De Herfst, gravure, Boijmans Van Beuningen, Rotterdam, 17de eeuw.[1]






Het jaargetijde in een ovaal verbeeldt een naakt kindje met druiventros in de linkerhand en rank in de achtergrond.
In gravures stond de herfst in het teken van de wijnoogst, het slachten van het varken en het kappen van hout.

De omschrijving van het begrip

De herfst heeft  een bronzen schoonheid, af en toe een streepje zon, kaalgeplukte bomen en de dorre bladeren en de kastanjes en eikels die ons soms rond de oren vliegen.

Het begrip wordt afgeleid van het Angel-Saksische hoerfest of het Engelse harvest, wat oogsten van fruit betekent.
Men noemt de herfst soms ook: afgaande tijd, bamistijd, najaar, nazomer of uitersgang.
"Alte Weiber Sommer" in Duitsland omdat men dacht dat de herfstdraden geweven werden door de vrouwkens van de dwergen. (5)
Het seizoen begint met de herfstnachtevening (rond 21 september): dag en nacht zijn even lang. Er werden vuren ontstoken, die een uitloper kenden naar de Sint-Maartensvuren.



Ontwerper: Hendrick Goltzius (1558-1617) en graficus: Jan Saenredam , De herfst, circa 1585 – 1607.


De symboliek

Elementen/attributen van de herfst
De hoorn des overvloeds, de periode van het jaar waarin de vruchten geoogst worden.
elementen:
attribuut: weegschaal (dierenriem)
dier: haas, schorpioen (dierenriem)
kleuren: schakeringen van bruin
mensen:  en vrouw met wijnbladeren, boogschutter (dierenriem).
planten/vruchten: een rijke vruchtenoogst, een korenschoof, druiven

De Najaarshemel

In de herfst is de najaarshemel te zien. Aan deze hemel staat in het westen nog de zomerdriehoek, de driehoek met de drie heldere sterren Vega, Deneb en Altair. De najaarshemel vormt ondanks deze kleine overeenkomst met de zomerhemel een totaal ander beeld.
In de herfst staat het gevleugelde paard Pegasus centraal. Dit gevleugelde paard is vaak lastig te vinden doordat het op z’n kop staat.
Een handige manier om de Pegasus toch te vinden is door te kijken of je vier heldere sterren ziet die een vierhoek vormen, de Grote Vierhoek. De Grote Vierhoek staat recht  boven aan de najaarshemel. Deze vierhoek vormt voor een deel het gevleugelde paard.
Pegasus was in de Mythologie een gevleugeld paard dat voor Zeus bliksemschichten vervoerde. Zeus was de oppergod en de god van de bliksem.
De Pegasus is in de herfst moeilijk te vinden omdat het paard dan ondersteboven “vliegt”. De Pegasus bestaat onder andere uit een vierhoek van sterren, de ster rechtsonder, de Markab vormt het lichaam van Pegasus.
In de Mythologie werd Pegasus geboren uit zeeschuim en het bloed van de Medusa, een groot monster met slangenharen. Medusa was zo’n lelijk monster dat wie naar haar keek vanzelf versteende. Pegasus echter was goedaardig en had weinig overeenkomsten met Medusa.
Dichtbij de Pegasus staat de ster Andromeda, deze ster staat los van het gevleugelde paard. In de  Griekse mythologie was Andromeda een meisje dat door Pegasus gered werd. Zij werd dicht naast het gevleugelde paard geplaatst zodat het paard haar kon beschermen.
De belangrijkste sterrenbeelden in de herfst hebben vaak iets met water te maken, zoals de waterman en de walvis, de steenbok vormt hierop een uitzondering.
Nog een bijzondere ster aan de najaarshemel is de Mira. Dit is een ster die in de staart van de walvis is te zien. De helderheid van de ster Mira varieert in de loop van een jaar. Mira wordt steeds zwakker, verdwijnt vrijwel en keert dan weer terug. Dit verschijnsel is steeds weer een verbazing voor sterrenkundigen.
De speciaalste ster van de najaarshemel is de Fomalhaut. Deze ster bevindt zich aan de zuidelijke horizon. De ster heeft een heldere, roodachtige kleur. De ster is alleen in de zuidelijk landen te zien. In Nederland en andere Noordelijk landen kan je deze ster niet zien.
In de zuidelijke landen staat de Fomalhaut laag boven de horizon.
Recht boven de Fomalhaut staat het gevleugelde paard Pegasus. Een handige manier om de Fomalhaut te vinden is dan ook door de 2 meest westelijk sterren van de Grote Vierhoek, een onderdeel van de Pegasus, te nemen en deze Scheat en Markab (de 2 meest westerse sterren) met elkaar verbinden. Door deze verbinding vervolgens door te trekken naar het zuiden naar de horizon kom je bij de Fomalhaut.[3]

Gezegden, spreuken, uitdrukkingen

In de herfst is het 's morgens koel en nevelachtig, en vooral als er boven het water slierten mist drijven, zal het weer mooi zijn.Maar gaat de zon op onder met zwoelte en bewolkte lucht, dan zal het regenen of donderen. De winterkoude en de herfst, daar schijnt een verband tussen; als de herfst mild is volgt een strenge winter. en als er veel eikels zijn, zal hij bovendien vroeg invallen:

" De herfst met vele nevels doortrokken,
  toont een winter vol sneeuwvlokken."(4)

"Mooie herfst, lange nawinter."

"Is in de herfst het weer lang klaar,
  vroeg is een strenge winter daar."

een andere visie...
"Late rozen in de tuin,
  schone herfst, late winter."

"Worden de bladeren geel en krom,
  zo zie naar de kachel om."

"Eén gure dag maakt nog geen herfst."(6)

Een gedicht

Herfst                                                           Hilarion Thans O.F.M. (Minderbroeder)

Vroeger ging de Zomer dood
   dan véél andre jaren.
Vroeger vallen geel en rood
   Afgestorven blaren!

Kranke beuken levens-moe
   nog in vóór-October!
Zonneweeelde vloeide u toe
   huivrigen, te sober…

Langs mijn slapen voche draân
   waarin liedjes zwijgen.
Middag loert al winter-schuin
   door de naakte twijgen.

Trager schuift mijn moede tred
   over geel-veloeren
loovers, die de lanen met
   sterfhuis stilte vloeren.

Lanen open op een vaag
   vergezicht van velden
waar de grijze luchten laag
   welvend, over wijden…

Vroeger ging de Zomer dood
   dan véél Andre jaren.
Vroeger vallen geel en rood
   uitgeleefde blaren!

Een heel modern aandoend gedicht dat bij een volgende lezing des te meer rijkdom onthult.

Gezien vanuit de sprookjeswereld  in “Fantastic art”

Larry Mac DOUGALL, Autumn Winds, Waterverf, 1999(?).[2]







Op deze prent die in geel/bruin/groene tinten gehouden is, waait een stevige herfstwind het meubilair van de heksentafel, terwijl roodkapje het gebeuren in het oog houdt. Om de sfeer en het seizoen te typeren zijn er de bruine herfstbladeren, een doodshoofd en vooraan links de paddenstoelen.

Hier nog een prachtige voorstelling,ook uit de fantastische kunst::

Christophe Vacher, automne, http://www.fantasygallery.net/vacher/art_12.html , 2008(?)






Een vrouw met bruine lange zwevende mantel opgenomen in een overwegend geel getinte ruimte  beweegt schrijlings . Als decoratief is er een vlechtwerk in de wand van Keltische inspiratie. Door de kleuren en de zwevende mantel van de vrouw wordt de herfstsfeer uitzonderlijk weergeven.


REFERENTIES
H. BAUWERAERTS, dit nieuw seizoen herfst, lannoo, Tielt, 1946, p.15.(4)
G.H. MESTERS, Prisma Spreekwoordenboek, Het Spectrum, Antwerpen/Utrecht,s.d.,  p.222.(6)
Adolf ULENS, De tijd in de Folklore, Brecht, 1931, p.85. (5)

NOTEN

[1] Jan VAN DER WAALS, o.c., 2006, p.67.
 Nicoline Nolet, http://anw.hml.nl/Werkstukken/Nicoline_Nolet/sterrenhemels/
[2] Cathy FENNER & Arnie FENNER, Spectrum 6 , the Best in Contemporary Fantastic Art, Underwood Books, Grass Valley, ca. 1999, p.106.
[3] Nicoline Nolet, http://anw.hml.nl/Werkstukken/Nicoline_Nolet/sterrenhemels/