Rozendaalweg

Rozendaalweg
ECHELPOELHOEVE, Rozendaalweg: landelijk / mooi / historisch, foto: H. Vermeir

maandag 16 maart 2020

Vernieuwingen in voeding en techniek van de 13de tot en met de 16de eeuw

in opbouw

Het Coronavirus heeft me een tijdje weggehouden van deze blog.
We zijn terug .

Ik wil jullie een overzicht brengen  over de vernieuwingen in voeding en techniek van de 13de - 16de eeuw in West-Europa.

De 13de eeuw was een bekrompen periode, maar daarin zou verandering komen.
In de nieuwe tijd werd het kortzichtig leven leven beetje bij beetje vaarwel gezegd.

In de 13de eeuw 
Het glas voor vensters kwam in voege (glas dat uit ronde flessenbodems bestond en aan mekaar werd gebracht door in lood te vatten).
Ook steenkool /bruinkool  werd gebruikt om te verwarmen.
Geweven tapijten kwamen bij de adel en patriciaat meer en meer in voege en hadden naast een decoratieve functie ook de bedoeling de kou buiten te houden.

In de 14de eeuw
 Er waren tal van nieuwigheden:
zoals brillen, horloges, spijkers(hoewel de Romeinen gebruikten al gesmede nagels om mensen te kruisigen), dekens en laken, geveerde  bedden, matten om op de vloer te leggen, vorken en speelkaarten. De schilderkunst met olieverf kwam tegen het einde van de eeuw tot ontwikkeling.

In de 15de eeuw
De drukpers kwam tot ontwikkeling (denk aan Plantijn), men verliet het gebruik van perkament om op te schrijven omdat de lompenpapierfabricage vordering maakte. Lompenpapier was goedkoper dan perkament.
De waskaarsen, van betere kwaliteit , werden ingevoerd o.a. in de kerken.
De teelt van hop verbeterde de kwaliteit van het bier.
Op het grijze brood werd als vetstof o..a. boter gesmeerd.

In de 16de eeuw
De voeding van de Europese mens verbeterde drastisch door de import  en de teelt van de nieuwe groente en fruit. 
Dat waren de volgende groenten: aardappelen, artisjokken, bloemkool, (cabuis-)kool, krenten(dat waren geen rozijnen), kropsla, rabarber, worteltjes;
Dat was het volgende fruit: aardbeien, abrikozen, citroenen.

De grotere diversiteit van groenten en vlees had een grote  invloed op de algemene gezondheid van de bevolking. Bovengenoemd was in de plaats gekomen van de eeuwige pap en het eenzijdig vlees-en-vis-dieet. De bewaarkwaliteit van de levensmiddelen liet wel eens te wensen over. De slechte kwaliteit van de voeding van de laat-middeleeuwse mens  was verantwoordelijk voor vele beroerten en huiduitslag. Mensen die lepra kregen werden in een soort quarantène gedwongen. Ook op het gebied van het bewaren van levensmiddelen maakte men vorderingen.(denken we hierbij aan de ijskelders die hier en daar werden opgericht)

Laten we eens te rade gaan bij een aantal spreekwijzen:

BROOD
HIJ/ZIJ heeft het wittebrood eerst gegeten: Men heeft zijn gelukkige tijd eerst gehad.
Wittebroodsweken: de tijd na het huwelijk dat men op bezoek ging en men wit brood kreeg aangeboden.

VIS
't Is vuile vis en vuile boter: 't zijn twee slechte personen
De saus is beter dan de vis: het bijkomende is beter dan de hoofdzaak

VLEES
Het vlees goed onder de pekel houden: nogal veel van een borrel houden; om het vlees langer te kunnen houden werd het gepekeld.
Vandaar ... Ik weet, welk vlees ik in de kuip heb: ik weet wel met welke persoon ik het te doen heb.
De pensen zijn gekookt: alles is klaar.






Bron:


J. Cauberghe, "Nederlandse Taalschat", II- spreekwijzen, uitdrukkingen en gezegden, Brepols, Turnhout, s.d., blz.52 e.v.
F.J.C. Hearnshaw, Prof. Dr., Europeesche Zeden en Gewoonten,
in: "Nieuwe geïllustreerde wereldgeschiedenis", Jan Romein, J. Suys e.a., Seyffards boek- en muziekhandel, Amsterdam, 1930, dl. VI, blz. 3457.




maandag 27 januari 2020

HUMOR prenten uit ASSIMIL


"Zij is klein"

Dit is één van de vele prenten die voorkomen in ASSIMIL: "Duits zonder moeite" van A. Cherel,    Brussel, s.d. Over de tekenaar is geen vermelding te vinden in het boekje.


"Was het dure wijn?"


"Waar is uw zuster?"

vrijdag 10 januari 2020

Het optimisme dat deze wereld moet redden

 In opbouw

Gisteren kwam mijn kleindochter Valérie op bezoek.
Ze had een shirt aan met erop een tekst in het Engels.

" Be gentle, be proud,
   embrace uncertainty 
   and always believe that 
   something wonderful
   is about to happen."

" Wees lief en fier,
   omarm onzekerheid
   en geloof dat er op
   elk ogenblik een 
   wonder kan gebeuren."

dinsdag 24 december 2019

maandag 2 december 2019

' de BOER' ...spreekwoorden, zegswijzen, zeispreuken

                                                    Jan Breugel, Het bezoek aan de hoeve, ca. 1600
"De talrijke pachters, die van de heren een stuk land huurden, leidden een veel riskant bestaan. Zij moesten jaarlijks pacht, herendiensten en belastingen opbrengen. In tijden als de oogst niet mee viel of als er oorlog was zaten zij helemaal aan de grond. Eenzelfde lot was ook de kleine zelfstandige boer beschoren. Bij tegenslag in de oogst en bij veesterfte zag die zich verplicht om bij een landheer een lening met hypotheek aan te gaan.
Geldgebrek noodzaakte velen ertoe hun grond te verkopen en die verder te pachten. Al deze boeren kenden een bestaan dat zich juist boven of onder de armoedegrens afspeelde." (https://www.bloggen.be/stamboomeveraerdt/archief.php?ID=251)

We zien hier hoe de rijke verpachter een  een bezoek brengt aan zijn pachter en hem zelfs een geschenk overhandigd in moeilijke tijden. De pachteres opent zelfs haar beurs. De andere personen in het huis zijn allen druk bezig: kinderen verzorgen, eten maken in een grote kuip op een open vuur, links zien we haspels om draad op te winden, rechts zijn er twee bezig in een boterton...

Het begrip 'boer' had in de vorige eeuwen nogal eens een pejoratieve betekenis. Op het einde van de 20-ste en het begin van de 21-ste eeuw werden zij in vele delen van Europa bedrijfsleiders. Ze kregen meer aanzien door een moderne bedrijfsvoering, die niet meer zat te wachten op het weer, maar ze grepen door moderne technologie in op het gebeuren. Hun inkomen steeg zienderogen en de beeldvorming veranderde aanzienlijk. In het boekje van zo'n 60 jaar geleden heette het nog een 'olijke boer'. Het ging dan over de gevoelswaarde van het begrip boer.

Zeispreuken
- Als ik u gelijk geef, zei de boer, dan zijn wij dadelijk uitgepraat. (Dit wil zeggen dat een boek het er niet gemakkelijk mede had om zijn ongelijk toe te geven. Hij werd als koppig ervaren.)
- Dat ding loopt verkeerd, zei de boer, en hij had een kreeft aan een touwtje.
- Dat is een andere soort van kreeften, zei de boer, en hij bracht kikvorsen ter markt.(Dat zijn kennis beperkt was tot boerenaangelegenheden)
- Dominee mag de knollen gerust nemen, zei de boer, want onze varkens lusten ze toch niet meer.
- Ik wist niet dat ik spelen kon, zei de boer, en hij rammelde wat op het instrument.
- Wat is het onverstandige regenen, zei de boer, hij valt je zo maar op je huid.
- Behulp is alles , zei de boer, en hij spande zijn wijf voor de ploeg.
- Dat lijkt wel een verguld ABC-bordje, zei de boer, en hij zag een notarisbord met vergulde letters uithangen.(blz.12)
- Op zulk een warme dag komt alles uit de grond, zei de dominee tegen de boer. Ach, antwoordde deze in eenvoudigheid des harten, dat hoop ik toch niet, want dan komt mijn kwaad wijf ook weerom. (blz.40)
- Geld is geen goede waar, zei de boer, want mijn hond die anders nogal loos is, wil het niet vreten. (blz.62)
- Dat ik aan het koren  verlies, zal ik aan het spek wel weer vinden zei de boer, en zijn varkens liepen door het koren.(blz.82)

Spreekwoorden / Zegswijzen
- Daar staat geen boer in 't venster: Laat dat maar liggen, het staat niemand in de weg. (nr.1454)
- Hij lacht als een boer die een hoefijzer vindt: Hij lacht tevreden. (Het vinden van een hoefijzer bracht geluk in het volksgeloof.) (nr.1456)
- Zo leert men de boeren de kunst af: Zo verschalkt men een onnozele, om zijn geheim te weten te komen. (Weigerend en beschamend antwoord, gericht tot een nieuwsgierige die door vragen achter iemands geheim  tracht te komen.) (nr.1462)
- Dertien in een boerendozijn: Boeren willen altijd afdingen of wat toehebben. (nr.1464)
- Hij speelt met zijn gat als een boer met zijn dorsvlegel. (Het taalgebruik kon in vroegere tijden wel eens rudimentair zijn.) (blz.11)
- Men late de edellieden hun wildgebraad, de boeren hun kermis en de honden hun been (of: hun bruiloft), zo blijft men ongedeerd. (blz.18)
- Daar een boer op zijn schop leunt en gaapt, is het vreemd, dat daar onkruid toeneemt?(sarcasme) (blz.13)
- Iedere boer meent dat zijn ekster een gans is. (Grotere waarde toekennen aan iets wat men zelf bezit dan aan dat van een ander)(blz.54)
- De boer zit op een cent als de duivel op een ziel. (blz.72)

Bron:

J. CAUBERGHE, "Nederlandsche Taalschat", deel II Spreekwijzen,Uitdrukkingen, Gezegden, Brepols, Turnhout, s.d., blz. 73.(de nrs)
G.A. MESTERS, "Prisma Spreekwoordenboek, Spreekwoorden en zegswijzen", Het Spectrum, Utrecht/Antwerpen, s.d. (blz. 27-30)

woensdag 20 november 2019

Einde WO herdacht te OLVW door comité 'Nieuwe oud-strijders'




Monument voor de gesneuvelden van WO I van  OLVW (foto: Charlotte Van Engeland)

We zien hier de held die door een engel de weg gewezen wordt naar de hemel. Rechts voor de staande figuur zien we de palm, de verheerlijking van het martelaarschap. De staande vrouw draagt rozen, een helm en een zwaard. Zij stelt een 'pleurant' voor. Zij beweent en verheft het verloren gegane leven.


Verleden jaar op 11 november organiseerde het ter ziele gegane comité van oud-strijders 1940-1945 nog de plechtigheid.

Er werd een nieuw comité opgezet onder de noemer 'Nieuwe oud-strijders OLVW' o.l.v. Wim Van Engeland, John De Decker en Peter Serneels.

Zij verwoordden het aldus:
"Ook de jongere generaties moeten herinnerd worden aan de voorbije oorlogen. Wij hebben er daarom bewust voor gekozen  om de herdenking nu op zondag 17 november te houden, om zoveel mogelijk mensen te bereiken. We schreven de verschillende verenigingen aan en vroegen om een delegatie af te vaardigen. Er zullen ook militairen van land-, lucht- en zeemacht aanwezig zijn."

De plechtigheid begon met de misviering in de kerk van Onze - Lieve - Vrouw - Waver. Pastoor Karl Abts was de celebrant. Kolonel Abts leidde de militaire delegatie. Voor het gemeentebestuur zagen we de burgemeester en twee schepenen.



Hier zien we het plechtig moment in de kerk. (foto: Charlotte Van Engeland)

Na de de dienst hield de burgemeester een korte toespraak aan het monument en legde hij een krans neer. Erna was er voor de aanwezigen een drink in ' 't Klaverke'.
De plechtigheid was mogelijk dank zij de medesteun van het gemeentebestuur.


De militaire delegatie en de vlaggen van het vaderland en enkele plaatselijke verenigingen voor het raadhuis van OLVW.(foto: Charlotte Van Engeland)

Bron:
o.a. 

"Gazet van Antwerpen", deel Mechelen, vr. 15 nov. 2019, p.21.

Uit het documentair archief van mezelf.

zaterdag 9 november 2019

"Blauw Scheentje " klein gedicht en optische kunst


in opbouw

I L L U S I O N S

"4000 manikins = 1 naakt", telekunst in:: Illusions, door Edi Lanners, (vertaling Heinz Norden) , Holt,Rinehart and Winston, New-York, , s.d., p.19.
Wij maakten dergelijk composities in het Belgisch leger op telex 's nachts. (1968)


BLAUW SCHEENTJE

Blauwtje zouw een meyske drucken,
Maar de kunst en wouw niet lucken:
Blauwtje kreeg een blauwe scheen,
En hy liep al hinckend heen.
Blauwtje, met jouw blauwe scheentje,
Lieve, treurt doch niet om eentje.
Heb je een blauwe kous van doen?
'k Hebber noch van goet fatzoen!

Joost van den Vondel

Dit gedicht dateert uit 1647.

Het gaat hier over een gender gedicht, waarin de woordspeling met het begrip 'blauw', de eigennaam en de zaak van Joost.

Betekenissen:
een blauwtje lopen: afgewezen worden
Blauwtje: lid van de drukkersfamilie Blaau
drukken: omhelzen

Vondel had een zijde- en Kousenhandel.

Het gedicht komt uit: "Kleine gedichten van Vondel", in: De Ziel van den Poëet vertoont zich in zijn Dichten, Lyriek uit de 17de eeuw, door M.C.A. Van der Heijden, Prisma-boeken, Utrecht-Antwerpen, 1967, p.200.

Joost van den Vondel werd in 1587 geboren te Keulen, waarnaar zijn Antwerpse ouders om hun geloof en dus ook om den brode uitgeweken waren. Nog toen Joost een kleine jongen was, trokken zij naar de toen opkomende metropool, Amsterdam. Zij behoorden tot een diepgelovige, verdraagzame groep protestanten, de doopsgezinden. Die richting ging ca. 1640 over naar de Rooms-Katholieke kerk. Hij overleed in 1679 Te Amsterdam aan de Warmoesgraft  en werd om 14u30  op 8 februari begraven in de 'Nieuwe Kerk'.

F. Bauer, Jacques Den Haan, J. Hulsker, Ger Schmook en Garmt Stuiveling, "De Nederlandse Letterkunde in Honderd Schrijvers", De Sikkel, Antwerpen, 1943, 2de druk,, p.44 e.v.

zondag 27 oktober 2019

Spreekwoorden en Gezegden oude betekenis RECHTSGEBRUIKEN





Pieter Breugel de Oude, De ekster op de galg, 1568. voor het publiek toegankelijk Landesmuseum te Darmstad. Uit: Lekturama, "Pieter Brueghel," Frans L.M. Dony, 1976,   p.71 en 120.
Er zit een ekster op de galg en één op de boomstronk.
Volgens Van Mander moeten met de eksters boze tongen worden bedoeld die aan de galg eindigen, vooral die van de protestanten (vlgns Bax in "Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek XIII, 1962).
Mogelijk heeft het ook te maken met het Vlaams spreekwoord "Aan de galg dansen" of "Hij beschijt de galg", zoals de man links op de voorgrond doet. Hij veracht de galg, heeft er geen vrees voor.(Gessler in Volkskunde, 1947, p.124)
De dansende mensen verwijzen naar de dwaasheid in de grootse natuur(als een aards paradijs).
Rechts onder een verwijzing naar economische bedrijvigheid door de grote hoeve met waterrad en links  in het midden een kerk met er rond bedrijvige mensen tussen stenen huizen. Ook nog links meer naar boven de bedreigende burcht die kan te maken hebben met de galg.


* Galgeaas, galgebrok: een gemene deugniet die voor zijn daden vroeger tot de galg zou zijn veroordeeld
* Galgenhumor: Bittere scherts, die een veroordeelde zich veroorlooft. Nu: scherts met of ondanks het onaangename dat men meemaakt. Gebruikt  n.a.v. de humor die het volk in de mond legde van iem. die naar de galg werd gevoerd.
 Bijv.:   Hangen heeft geen haast, zei de man, die naar de galg ging.
* Galgenmaal: Het laatste maal/lunch dat een tot de doodstraf, tot de galg in vroegere tijden , veroordeelde  nuttigde en waarbij hij extra lekker mocht eten en drinken. Figuurlijk: het laatste maal dat iemand ergens als gast gebruikt. Tussen haakjes er wordt verteld als de groente bij  dat laatste maal peentjes was, men dan niet mocht terugkomen. (In Andijk c.a. spreekt men van * galgepinnen  = worteltjes)
* Dat is boter aan de galg: Boter was toen duur en lekker. Het is verspilling die aan de galg te smeren. Men verspilt  dus zijn tijd , als men iets doet waarvan gezegd wordt: dat is boter aan de galg. Al smeert  men de galg vol boter, het lijft een lelijk ding
Boter  kan betekenen bij toverij betekenen , door de melk van iem. anders machtig proberen te worden. Komt voor in een sotternie Die Hexe uit de 14de eeuw.

Op ene vierwechstede buten weghe
Vant ic sittende ene oude teve
Ende hadde betere voor haer staende;
Ic wane dat si den duvel maende,
Die haer die botere comen dede.

De toverkunst was haar door de duivel gegeven.

* Voor galg en rad opgroeien: een jeugd waarbij alle goede pedagogische randvoorwaarden onvervuld blijven. De slechte ervaringen in de jeugd kunnen er toe lijden dat de persoon in kwestie geregeld in conflict komt met maatschappelijke- en gerechtsregels, wat dan leidt tot boetes, processen en veroordelingen.

* De jongste schepen velt het vonnis: dit wordt gezegd wanneer jonge kinderen iets beter willen weten dan de ouderen. De jongste schepen stemde het eerst. Hij velde het vonnis dus niet, maar als de anderen ermee instemden, dan werd zijn vonnis uitgesproken.

* Jaar en dag: De verjaringstermijn. Wie jaar en dag een goed ezeten ad, kon er niet meer van verjaagd worden. Oudtijds was "jaar en dag" een jaar + 6 weken + 3 dagen. (Gold in 1900 nog voor gevonden voorwerpen)




De kaak van Vorselaar. Marktplein.


Vorselaar is één van de weinige gemeenten waar nog een ‘kaak’ of schandpaal staat. De kaak werd in 1752 door graaf van de Werve opgericht in blauwe hardsteen als symbool voor de macht van de heer over de bevolking. Misdadigers werden destijds ten schande aan de kaak vastgebonden of ‘aan de kaak gesteld’. Vroeger prijkte bovenaan de schandpaal een wapenschild van familie van de Werve (dat tevens het wapenschild van de gemeente Vorselaar werd). Tijdens de repressie, net na de Tweede Wereldoorlog, werd er voor de laatste keer van de schandpaal gebruik gemaakt: de ‘zwarten’, collaborateurs met de Duitsers, werden er vastgebonden om uitgescholden en bespot te worden door de bevolking.


* Iemand aan de kaak stellen: De kaak was een houten of stenen verhevenheid, waarop de veroordeelden met een ijzeren halsband en kettingen aan de schandpaal te pronk werden gezet. (schandstraf) Men kon ook met de wang/kaak worden vastgenageld aan de kaak.
* Hij speelt op die kake: d.w.z. hij eigent zich iets onrechtmatigs toe. In Vlaams België  komt ook een variante voor nl. de uitdrukking  "Op zijn kaak slaan" met als betekenis , zich iets onrechtmatig toeëigenen, in zijn zak steken, achterhouden, verduisteren.
"Hij speelt op die kake" wordt uitgebeeld op "Het Spreekwoordenschilderij"(1559) van  van Pieter Breugel de Oude. Je ziet in het midden van het schilderij een zuil met erop een lantaarn met erin een man die op een muziekinstrument speelt.Het werkwoord kaken werd in de 16de eeuw  gebruikt met de betekenis van: zich iets onrechtmatig toeëigenen.

* Radbraken: De letterlijke betekenis is breken op het rad. Figuurlijk: "ik voel me geradbraakt" = vermoeid.De ledematen van een veroordeelde werden  gebroken en hij werd op het rad gebonden. Wij zeggen nog: geradbraakt zijn, zich geradbraakt voelen, bijv. na een lange rit  met de fiets over een slechte weg.  In het Frans wordt radbraken  gebruikt voor iem. die de taal slecht spreekt, de taal mishandelen (écorcher = radbraken). De wreedheid van de mens is onbegrensd en is niet alleen het kenmerk van het nazisme.

* De dader is op het kerkof: (niet: ligt). Dit betekent dat hij buiten de juris prudentie  van het gerecht valt, want het kerkhof was een vrijplaats. (plaats waar men vrij was van...). Nu bedoelt men met de uitdrukking: de dader is toch niet meer te achterhalen, men weet niet wie het gedaan heeft.

* Te hooi en te gras: Middeleeuwse tijdsbepaling voor rechtsdagen: in de voorzomer, de hooitijd en in het voorjaar, als het jonge gras groeit. Dus tweemaal per jaar. Bij  Bredero vindt men er een verwijzing naar: Sy lacht by hoy en by gras, dat is goelyckjes tweemael 's jaars. (Bredero I, 224).

* Geen veer van de mond kunnen blazen: Zeer zwak zijn. In de oude Germaanse rechtspraktijk legde men een veer op de mond van een verslagene, om te zien of hij nog leefde. Bewoog de veer of vloog ze weg, dan kon de dader ongehinderd  zijn weegs gaan. (weggaan) Natuurlijk was hij wel strafbaar voor wat wij noemen "zwaar lichamelijk letsel door schuld". Maar het was geen moord en hij werd niet in hechtenis genomen.

Bronnen

L. de Graaf, Oude gebruiken in de taal bewaard, in:  "Neerlants Volksleven", Winter 1960 -1961, 11de jg., nr1,  p.42.
Frans M.L. Dony, Pieter Brueghel (ca. 1520-25 -1569), Lekturama, Rotterdam, 1976.
Jan Grauls, Volkstaal en Volkleven in het werk van Pieter Bruegel, Standaard Boekhandel, Antwerpen-Amsterdam, 1957, p.112
K. Ter Laan,  Nederlandse spreekwoorden/spreuken en zegswijzen, Elsevier, 1988,  p.47.

zaterdag 19 oktober 2019

poëzie / gedichten / kunst INZICHT Harry Vermeir en Haemin Sunim






I N Z I C H T




Harry VERMEIR, INZICHT Golf/Ruit  Beweging, "optische kunst", jaren 1980 plus, Sint-Katelijne-Waver



De monnik die het meest door oudere monniken wordt
vereerd is niet degene die
het heiligst lijkt te zijn,
het best predikt,
de grootste tempel leidt,
het meest nauwkeurig de toekomst voorspelt
of ziekte kan genezen.

Het is de monnik die onderwijst door zijn eigen daden.
Hij heeft geen aura van eigendunk
en offert zich als eerste op voor de gemeenschap.

Haemin SUNIM, Dingen die je alleen ziet als je er tijd voor neemt, www.boekerij.nl, s.d., p.63.

Rembrandt van Rijn, Titus als kapucijn, 1660.

Muziek wordt mooi door
de afstand tussen de noten.
Een toespraak wordt goed door
de juiste pauze tussen de woorden.
We zouden af en toe adem moeten halen
en de stilte tussen de geluiden waarnemen.

Haemin SUNIM, Dingen die je alleen ziet als je er tijd voor neemt, www.boekerij.nl, s.d., p.44.



zondag 6 oktober 2019

Spreekwoorden en gezegden : hun oude betekenis KRIJGSWEZEN



2. KRIJGSWEZEN

*Boog: zie pijl

*Een brandbrief schrijven: Dat was een brief waarin men dreigde met brandstichting, als er niet een bepaalde afkoopsom werd gestort. Het had iets van bomalarm nu. In overdrachtelijke betekenis : een dringende, bedreigende brief.

*Voor iem. in de bres springen. Het woord bres (van het Franse brêche, dat met het Germaanse breken samenhangt) betekent opening in een vestingmuur, door de aanvallende partij gemaakt. De uitdrukking heeft als betekenis : zich voor een ander op een gevaarlijke plaats begeven waar die ander op terugtrekken staat of onder de voet zal worden gelopen.

kerel: zie bij maliënkolder

*De kogel is door de kerk: Het besluit is genomen, men kan niet meer terug. In de middeleeuwen werden kerken en andere geestelijke goederen bij een bestorming ... beschieting  lang ontzien. Pas als er niets meer overeind stond , schoot men ook op de kerk. Dan was er dus iets onherroepelijks gebeurd. In latere tijden toen afstanden berekend werden met driehoeksmeting en de kanonnen nauwkeurig vuurden schoot men eerst de torens van hogere gebouwen, dus van kerken stuk.


De ridders dragen een maliënkolder  ter bescherming. Zoals ze hier bewapend zijn, zijn ze tot de strijd bereid . De ridderschap kunnen we geen stand noemen, maar beter een sociale klasse.

*Lont ruiken: Met een lont stak men het kruit aan dat het kanon (oud-tijds ook een musket) deed losbranden. De lont was gemaakt van touw; dit verspreidde  als het brandde een bepaalde geur, die dus voor naderend gevaar waarschuwde. Betekenis: vaststellen dat er iets ongunstig aan de hand is.

*Maliënkolder = schobbejak 
Jak  van ijzeren schubben. Bij uitbreiding de man die zo'n kledingstuk droeg (de schobbejak)
Schobben  = schuiven. (Gewestelijk) Schuren, schurken, wrijven.
Het woord SCHOBBEJAK kreeg een ongunstige betekenis, want de gehuurde krijgsknechten  behoorden tot het ras van de schooiers, schurken en de vrijgevochtenen.
Het woord kerel was oorspronkelijk ook de naam van een kledingstuk: een lange jak, lang overkleed. Uit het lied van 'Heer Halewijn': "Wat deed sie aen haren keerle? vs. 30
                                            Van steke te steke een peerle"    vs. 31
Het was dus een kledingstuk waarbij bij elke steek van de naald een parel was ingevoegd. (prachtig geformuleerd hé)

*Pijl
Al zijn pijlen verschoten hebben. Aan het einde van zijn/haar mogelijkheden gekomen zijn.
Nog andere pijlen op zijn boog hebben of meer dan één pijl op zijn boog hebben:(uitdr.) verschillende middelen hebben om zijn doel te bereiken, gewoonlijk om iem. te overtuigen of te overreden.
De boog kan niet altijd gespannen zijn. (zegswijze) Misschien ook overspannen. Inspanning moet door ontspanning gevolgd worden.
De betekenis verwijst naar het wapen van de late middeleeuwen pijl en boog.

schobbejak: zie bij maliënkolder, kerel
                                                                                                                                                                 
*Spitsroeden lopen. Een soort van geselstraf oudtijds op soldaten, vooral deserteurs, toegepast, waarbij zij met ontblote rug dor een dubbele rij makkers(?) moesten lopen en van hen slagen kregen met een dun rijshoutje. Figuurlijk betekent het: van alle kanten kritische vragen krijgen.  Deze straf werd tijdens WO II in Rusland toegepast, dit kunnen we lezen in de Roman van Bauer 'De Witte Hel'. Bij het kinderspel komt het voor in "Kroene kranen, witte zwanen". In "De Katjangs" van de Haarlemse schrijver J.B. Schuit komt het als jongensrite voor.

Literatuur:

L.G. de Graag; Over gebruiken in de taal bewaard, in:    "Nederlands Volksleven", winter 1960-1961, jg. 11, nr. 1,p.41 e.v.
Tob. Roemans en M.A. Nauwelaerts,Onze Letteren, uitgev. "De Vlijt", Antwerpen, Tweede herziene uitgave, dl. I, 1957, p.184.
van Dale, Lexicografie, Utrecht - Antwerpen, 12de uitgave, 1992.
J.M. van Winter, Ridderschap, ideaal en werkelijkheid, tweede druk, Fibula-Van Dishoeck-Bussum, 1976, p. 16.