Rozendaalweg

Rozendaalweg
ECHELPOELHOEVE, Rozendaalweg: landelijk / mooi / historisch, foto: H. Vermeir

vrijdag 22 januari 2016

* * LICHTMIS / 2 februari betekenis en evolutie * PANNEKOEKEN * *



https://geensteekjelos.wordpress.com/2014/10/16/pannenkoeken-van-boekweit-en-havermout/


De oorsprong:
Het is een gekerstend Romeins vuurfeest ter ere van Perserpina en Ceres, door paus Gelasius in 494 als een huldedag ter ere van Maria. Op die dag viert de Kerk Maria's reiniging en de opdracht van Kristus in de tempel.(2)(p.127)
Exact 40 dagen na Kerstmis.

De naam:
De benaming Lichtmis, vindt zijn oorsprong in het gebruik van het wijden van kaarsen en een kaarskensprocessie, voor de mis. In sommige talen verwijst de naam van het feest rechtstreeks naar kaarsen. zo bijvoorbeeld in het Frans "Chandeleur". Dit kaarsenaspect vertoont sterke verwantschap met de heidense lichtfeesten. Begin februari beginnen de dagen voelbaar te lengen, de natuur probeert de winter  achter zich te laten. Bijkomende reden om het feest van het licht te vieren.(3)

De betekenis (Volkskundig):
Men herdenkt dan enerzijds de opdracht of presentatie van Jezus in de tempel, waarbij Jezus - zoals alle joodse jongetjes - wordt opgedragen aan God. Anderzijds wordt ook het zuiveringsoffer dat Maria volgens de joodse wet  40 dagen na de geboorte moest brengen herdacht.
Vandaar ook de Latijnse naam: Purificatio Mariae. In het oude Israël mochten vrouwen een periode na de zwangerschap niet deelnemen aan het openbare leven. Eerst moesten ze zich laten reinigen in de tempel. Had de moeder een jongen ter wereld gebracht  dan gebeurde de reiniging na 40 dagen; bij de geboorte van een meisje na 80 dagen.
Zich zuiveren kon door een duif  en een lam te offeren. Voor de armen volstonden twee duiven. In sommige Oosterse kerken met de Juliaanse kalender   is er een verschuiving van 13 dagen. Daar viert men Lichtmis op 15.02..(3)

Volkskundige gebruiken:
De gewijde kaarsen bezitten geneeskundige kracht. Op sommige plaatsen in ons land liet men enkele druppels was tussen het zaaigoed vallen.
Ze werden ook gebruikt als iem. berecht werd, bij een dode liet men enkele druppels in de kist vallen.
Als het donderde stak men een kaars aan en wie een nieuw huis betrok, liet vooraf een paar druppels aan de vier hoeken neerdruppelen.
De boeren gingen met de lichtmiskaars rond in de stallen om hun vee tegen ziekte te vrijwaren.(2)(p.127)

Dag dat de boerenknechten werden aangenomen en afgedankt...
Sommige bronnen vermelden dat met Lichtmis het buitenwerk op de boerderij beetje bij beetje begon.  Enkele eeuwen geleden dienden  van dan af de nieuwe knechten zich aan bij de hereboer. Dit werd gevierd met pannekoeken.(3)

Weerkunde:
Als met Lichtmis de zon door de kaars (of het misboek) schijnt, 
dan is de winter zes weken verlengd.(p.1)(p.101)

Geeft Lichtmis klaverblad,
Pasen dekt met sneeuw het pad. (1)(p.102)

Lichtmis klaar en hel,
Zo is de boer een arme gezel.

Lichtmis duister en donker,
Zo is de boer een jonker. (2)(p.131)

Pannekoekenmaand:

Februari is de maand van de gezellige bijeenkomsten. Het bakken van pannekoeken is aan de orde. O.LVrouw-Lichtmis en Vastenavond zijn daarvoor aangewezen dagen; daarom wordt deze maand ook pannekoekenmaand genoemd. Naam en gebruik  zijn waarschijnlijk afkomstig van de oude Saksers.(1)(p.59)

Deze pannekoeken zouden een "survival" van de ronde offerkoeken van de Germanen kunnen zijn, dar die een belangrijk onderdeel van hun godsdienstige ritus waren.(1)(p.95) Anderen verwijzen  naar de ronde vorm van de zon.(3)

Een volkswijsheid  zegt: "wie met Lichtmis pannekoeken eet..." een voorspoedig jaar tegemoet gaat.(3)

Vroeger moest men eerst een pannekoek bakken terwijl men een goudstuk in de hand hield, opdat men het ganse jaar geld zou hebben. Wanneer die eerste gebakken was, gooide men hem boven op het buffet en men verbrandde die, welke er het gans jaar op lag.(2)(p.128)
Lichtmis noemde men ook "O.L.V.-SCHUD-DE-DE-PAN".
Het smulgebeuren leidde tot het volgende gezegde:

Daar is geen wijveke zo rijk of zo arm,
Of ze maakt met Lichtmis haar panneke warm. (2)(p.131)


Pannekoeken eten op zondag 7 februari 2016 te Lint

Op die datum stelt de Heemkundige Kring "Eugeen Goeyvaerts" van Lint haar orangerie "Den Aker", in het gemeentepark van Lint,  open van 13 tot 18 uur  om lekkere Lichtmispannekoeken te eten.

op 2 februari 2017 te Beerzel, in "Ter Speelbergen", de vroegere woonst van de Heemkundige Jozef Weyns, nu de bureausite van Kempens Landschap.


Dag van:
de Leuvenisten en van de kaarsgieters.(1)(p.94)

De Katholieke Universiteit Leuven, onder bescherming van  O.L.V. Sedes Sapientes (Zetel van Wijsheid), viert die dag het feest van haar patrones. Na de pontifikatie van de de H. Mis gebeurt er ieder jaar een academische zitting, waarbij diploma's aan nieuwe ere-doctors en epitoga's worden gegeven. (2)(p.129)
De epitoga symboliseert de universitaire graad (de kandidaturen en de licenties).

Verwijzing:

Adolf ULENS, "De Tijd in de Folklore", Brecht, 1931. (1)
André VER ELST, "Folkloristische Tijdspiegel voor België", Brussel, s.d. (2)

Lint Heemkundige Kring, "Pannekoeken brengen geluk... op naar Lint", in: het klokje, nr.3,20.01.2016. (3)

zondag 17 januari 2016

een LIED / een GEDICHT per maand: VERWEY "Winterstilte" * * *



Jan Frans Cantré, "Het dorp", gravure.(1)

Winterstilte

Een witte spree
ligt overal
gespreid op 's wereld akker;
geen mense en is,
men zeggen zou,
geen levend herte wakker.

Het volgelvolk
verlegen en
verlaten, in de takken
des perebooms
te piepen hangt,
daar niets en is te pakken!

't Is even stille
en stom, alhier
aldaar; en ondertussen
en hoore ik maar
het kreunen meer,
en 't kriepen, van de mussen. (2)


Albert Verwey (Amsterdam 1865 - Noordewijk-aan Zee 1937)

 (3)(p.8)

In 1890 ging hij wonen in Noorderwijk; daar stichtte hij met Lodewijk Van Deyssel het "Tweemaandelijks Tijdschrift" dat in 1902 herdoopt werd in "De Twintigste eeuw". Er ontstond onvrede met Van Deysel  en Verwey richtte dan in 1905 "De Beweging" op.

Hij was hoogleraar in de kunstgeschiedenis te Leyden.
In zijn "Nieuwe Gidsperiode" (1881-1890) dichtte hij impressionistische poëzie. Zeer mooi zijn de gedichten "Persephone" (1881), de cyclus "Van de liefde die vriendschap heet", "Demeter" en "Cor Cordium". Dit laatste is een hymne aan het individualisme.
Na 1890 ontwikkelt de impressionist zich tot intellectualist.
"De nieuwe tuin" is één van zijn beste dichtbundels.
Hij vertaalde de "Divina Commedia" van Dante in het Nederlands.


Verwijzing:

Louis LEBEER en Clem BITTERMIEUX, "Prenten en verzen uit België", t.g.v. gouden jubileum Etablissements plantin Antoine Dansaertstr. 66-72, Brussel,  1911-1961, (1)(p.6)

Desiré PISSENS en Juliaan FESTRAETS, "Taalgroei", bloemlezing, dl.1, Procure,  Brussel, s.d. (2)(p.82)+(3)(p.8).

maandag 11 januari 2016

"Zin in Onzin in Kwatrijnen" "Assepoester" , Peter Boshoef






Wanda  Kuiper, "Ballet danst Assepoester"


1.

"Het gelijk  van
De minderheid
Blijkt meestal
Pas na een tijd."

2.

"Een spiegel is
Soms een bezwaar
want wat men er
In ziet  is waar..."


3.

"Assepoester
Haar schoentje paste
Omdat zij
Haar voetjes waste."

4.

"Politiekers
Zijn gewone
Mensen met
Een kreukelzone..."


5.

"De dokter vroeg
Wat windt u op?
De patiënt zei:
Alleen de klok."

**********************************************************************


Peter BOSHOEF, "Zin in Onzin in Kwatrijnen", lannoo, s.d., dl. VIII.

1. pag. 21
2. pag. 22
3. pag. 22.
4. pag. 23
5. pag. 24

maandag 4 januari 2016

Volksrijmen Mechels "Jaak"



Gisteren, de zondag na Nieuwjaar 2016, zaten we met een aantal familieleden samen.
Op een bepaald ogenblik ging het over een volksrijm in het Mechels.
We zouden het "de poëzie van het dagelijks leven" kunnen noemen.

Het werd gereconstrueerd dankzij twee echte Mechelaars José Tonnoeyr en Fons Sempels.

Moeder spreekt:
"Jaak, Jaak hedde geen vaak,
Gat dan na ha bed
en as ge goe geslapen het,
dan krijgt de nen bo met vet."

Jaak spreekt:
"Neeje moeder nieks man dalle."

De verteller:
"Jaak is van de leer gevallen
op nen blauven steen
en al de korenten (variante: kruimeltjes) uit zijn been."

In de spontane volks- en kinderpoëzie wordt vrijelijk gecombineerd en geassocieerd. Men springt, dikwijls via het rijm, van het een op het ander en vult aan.
Sommige oude  folkloristische elementen kunnen er in verdwaald zijn, met een verloren gegane betekenis.
Sinds de romantiek zijn argeloze uitingen van de volksziel verzameld. Er komt nog wel eens een levenswijsheid in voor.
Man zag erin, mondeling doorgeven, de min of meer gave herinneringen aan een duizendjarig  verleden, van voor het christendom en de geschreven geschiedenis. "Anne  manne miene  mukke" zou zo'n vers kunnen zijn.

Ook modernere schrijvers werden geïnspireerd door volkskunst:
Guido Gezelle, Herman Gorter in zijn dichtbundel "Mei", Paul Van Ostayen in zijn expressionistische periode(ca.1920).

Bekijken we even van dichterbij de Mechelse poëzie.
eerste strofe

hedde: hebde
vaak: slaap
gat: gaat
na: naar
ha: uw
goe: goed
het: hebt
bo: boterham

tweede strofe

neeje: neen
niets: niets
man dalle: niets aan te doen.

derde strofe

leer:ladder
nen: een
blauven steen: op de blauwe steen werden de overledenen zo'n 100 jaar geleden gelegd in het dodenhuisje tot de begrafenis.
korenten: de vruchten van een korentenboom, werden vroeger in het zogenaamde krentenbrood mede gebakken. Later werden die vervangen door rozijnen.

VERWIJZING

Tjaard W.R. de Haan, "Onze Volksrijmen", Het Spectrum, Utrecht/Antwerpen, 1978.


donderdag 31 december 2015

Nieuwjaarzingen




J. de Jong-Brouwer (mevr.), "Mannetje met ratel", knipsel, in: Onze Volksrijmen, Tjaard W.R. de Haan, Het Spectrum,Utrecht/Antwerpen, 1978, p.12.

Mechelen in Brabant

"Nieuwjaarke zoete,
ons varken heeft vier voeten
vier voeten en een sjeet;
ben ik dan geen koekske weert?"

Wanneer de deur niet opengaat,
zingen de kinderen:

"Hoog huis, leeg huis,
 daar hangt een zak met zemelen in huis,
 elke zemel is een luis,
 dan zit er een gierige pin in huis."

Versie van José Tonnoeyr (1939), Mechelse van geboorte.
 Versie zoals ze een 65 jaar geleden gezongen werd.

sjeet betekent staart.
weert is waard.
leeg is laag.
zemelen is een afvalprodukt van de graanmaalderij bestaande uit de vrij grove schilddelen van tarwe en rogge.
pin verwijst naar een persoon die thuis is maar de deur niet opent.

"Al op nieuwjaarsavond
De bakker sloeg zijn wijf
Al met een dikke knuppel
Zodanig op haar lijf,
De knuppel wou niet breken,
de vrouw die wou niet spreken
De knuppel die brak, 
De vrouw die sprak:
Het wijf kroop in de oven,
De bakker haar achterna, En zij waren bestoven...
Ik wens u allen een zalig nieuwjaar!"

Gezongen in Vlaanderen en Holland

In: Onze Volksrijmen, Tjaard W.R. de Haan, Het Spectrum,Utrecht/Antwerpen, 1978, p.16.


NIEUWJAAR

"Veel heil en zegen,
dat je lang mag leven,
zalig mag sterven,
de hemel mag erven.
God is de wijnstok
En wij zijn de ranken.
Als je me een cent geeft,
zal ik u vriendelijk danken."

Gezongen in Gelderland (Rheden)

Beloning: een cent of een' pufke (poffertje).

In: Onze Volksrijmen, Tjaard W.R. de Haan, Het Spectrum,Utrecht/Antwerpen, 1978, p.12.

Wie kent er nog andere?
Ik wil die er gerust bijplaatsen.

Mijn vrouw(José Tonnoeyr) reed vandaag om 11 uur met de bus vanuit de Elzestraat naar het centrum van Sint-Katelijne-Waver op 31.12.2015. Op de bus zaten een tiental kinderen, die gingen Nieuwjaarzingen in "Katelijne". Onder weg in de Stationsstraat stapten er uit en dan begonnen het zingen. Ook op en rond het marktplein was er een drukke begankenis.

zondag 27 december 2015

Nieuwjaarsbrieven OUDE en de NIEUWE moeten nog gelezen ... * *





Nieuw Jaar Dicht 
Aan Mijn Waarde
Beminde Oom 

Anno 1798

Het Nieuwe Jaar  ... weer begin,
Vlug vervlogen onze ...
Zien wij 't oude jaar ...
Met geluk en Wedervaren
Oude Jaar verloopen is:
Naar goed dunken ook naar reden,
Dat is zeker en gewis
Waaren onze bezigheden
Vreede zo met God als - Mensch

Onderdanige Nicht

Willemijntje L'Asonder

Wie vult aan?

Nieuwjaarsbrief met gegraveerde rand.
Amsterdam, Bernardus Mourik, 179(?), 42 x 33 cm.
De randtekeningen, stadsgezichten en verbeeldingen van de seizoenen,  zijn gescheiden door decoratieve ornamenten. Met de hand gekleurd.
Met de hand geschreven Niewjaarsgedicht door Willemyntje 'L'Asonder to  uncle for the year 1798, bestaande uit een titel, onderschrift en een tiental versjes.

In: Veilingcatalogus, "The Romantic Agony", Book Auctions, Devroe en Strubbe, Brussel,17/18-06.2005,   p.126 en 173. Waarde: 300/500 euro.



Nieuwjaarsbrief, Frans-Vlaanderen, 1812.
Nieuwjaarsbrief bestemd voor grootouders, geschreven te Zuydpeene (Frans-Vlaanderen, bij Wormhout) door Martinus Winckel (voor) 1 januari 1812.
Ietwat onhandig geschreven binnen een sierlijke houtsnedelijst, ca. 34 x 44 cm, met bovenaan links en rechts een papegaai met krieken of kersen in een poot.
De rand gekleurd in rood, wit en blauw.

In: Veilingcatalogus, "The Romantic Agony", Book Auctions, Devroe en Strubbe, Brussel,19/20-11.2004,   p.178. Waarde: 500/800 euro.



       Nieuwjaarsbrief geschreven door Bernadette, Gent, aan Madame en Mijnheer Van Isacker, 1959.                     
Op de voorzijde vinden we de aanspreking: "Beste Madame en Mijnheer Van Isacker.
Vooraan vond men meestal een aantrekkelijk rand versierd met ornamenten. De prent met het kind en bloemen in kleur is er bijgekleefd. Men kon bladen kopen die uit Groot-Brittannië kwamen met verschillende van de motiefjes.   Er zijn zelfs verzamelaars van dergelijke prenten en deze  prenten zijn nog steeds in stijgende waarde.   
Op de tweede pagina vind men de brief die normaliter werd voorgelezen.

Op deze schone dag
Kom ik met een blijde lach
En zeg u luid en klaar:
"Madame en Mijnheer zalig jaar."
Moge Jezuke zoed,
U geven alle goed,
Voorspoed, heil en zegen,
Geluk op al uw wegen.
Daarvoor bid ik elke dag
Dat zolang ik leven mag.
Dit zijn de wensen van
Uw lief kindje

Bernadette

Gent, 1 januari 1959.
                                     

Dergelijke brieven, in allerlei varianten werden op een bepaald ogenblik geschreven o.l.v. de schoolmeester.
De ouders moesten betalen voor de brief en de rest werd geleverd door de onderwijzer en geschreven door het kind.




Nieuwjaarskaartje van Juliette, gelezen op 01.01.2016 om 20 uur voor haar peter (grootvader) Harry te Sint-Katelijne-Waver.
Na de briefomslag met ... volgden drie kusjes.
De afbeelding  die ze koos verwijst naar de "golden retriever" die ze vroeger hadden en die ook door oma en opa graag werd gezien.

woensdag 23 december 2015

Zalig Kerstfeest / Gelukkig Nieuwjaar : kalender 1562 Duits kersttaferelen zodiac allegorien





Muur kalender, "Als man zalt nach Christi unsers Erlösers geburt", M.D.L.XIII, Zuid-Duitsland, 1562.

Kalender met de heiligendagen en de katholieke feestdagen. (hoogdagen). Met zodiac en allegorische illustraties  van de dag of de week.

Uit: Veilingcatalogus, The romantic Agony, Book Auctions Devroe & Stubbe, Brussel, 18/19.11.2005, p.257.

maandag 21 december 2015

HISTORISCHE BEGRIPPEN: "allmende" *



"allmende"

De Frankische tijd

De doop van Clovis, miniatuur. De Heilige Geest boven midden is ook aanwezig.


Te situeren van Clovis (ca. 486)  tot Karel de Grote (800).

Karel de Grote op denarius uit Mainz (812-814)


"Het dorp (is in die tijd) het centrum van een door natuurlijke grenzen, zoals woud en moeras, afgebakend grond gebied. Het is een groepering van hoeven, van elkander afgescheiden door een vrije ruimte.
 Van hier lopen, als spaken van een wiel, de drie zones, de "gewannen" van het bouwland uit; ieder dorpsgenoot bezit in ieder der drie zones  één of meer stroken, welke zijn hoevebezit vormen. Om het dorp heen breidt zich een brede gordel onbebouwd land uit, de "allmende", die uit wouden en weidegrond bestond."(1)(p.28)

"Uit de overtalrijke kudden varkens - van de voorhistorische tijden af is het zwijn de goudmijn der boeren - op de "allmende" gedreven, kiest men het voor de godsdienstige maaltijden gefokte dier uit. Daar graast het vee, met een halsbel om, en het paard, met kluisters om de poten."'(1)(p.30)

BETEKENIS volgens www.thefreedictionary.com/have in common

Duits: gemeinsam property; gemeinschaflich.
Engels: in common by "the free"; shared by many.
Nederlands: gemene gronden (vlgns Kasper) op www.oudzijtaart.nl.

RUSSISCHE BRON L.A. Kotel'Nikova in "The Great Soviet Encyclopdie", derde ed. (1970-1979).
Langs: http://encyclopedia2.the freedictionary.com/ALLMENDE

" A tract of land - pasture, forest, meadow, wasteland, or fishing area -
  used commonly by the members of one or several territorial (or marks)
 among the German peoples in the early Middelages and in the countries of Western Europe in the later  Middel Ages.

The "allmende" was a necessary mainstay of the peasant economy, in the course of development of
 feudalrelatios the "allmende" gradually decreased, and the sovereign rigt to its ownship passed to the feudal lords, who sought to gain personal control over it or its parts (in French, triage). Demand  for free access to the communal land tracts or for their return were voiced in the majority of peasant uprisings of the 14th, 15th; 16th, and 17th centuries.

The breaking up of the old agricultural order and the penetration of capitalist relations into the village resulted in the complet abolition of the "allmende". In England the "allmende" became the property of the landlords during the communal lands were distributed among members of the communes. In a number of countries - for example, western and Germany, Switserland, and Scandinavia - remenants of the "allmende" may be found even in modern times."


Begrippen:
gewannen ... gewan ... wan: gevlochten platte mand waarin het graan van het kaf gescheiden werd door het op te gooien.

Verwijzing:

M. BRANS, Beknopte Cultuurgeschiedenis van het Vlaamse Volk, Manteau, Brussel, 1948.(1)
Karl PLOETZ, Kalender der Wereldgeschiedenis, Prisma-boeken, Utrecht/Antwerpen,1962.

zondag 20 december 2015

ULEVELLEN - WIJSHEID *



Gerard Huysser, Winterelementen, p.56.

ULEVELLENWIJSHEID

De mijt was in mijn kaas, zodat 't daar niet veel dogt
Dus bleef 't daar heuvelig staan, omdat dat niemand mogt...
Toen vroeg ik gans verstoord: "Wie of zo krom toch snijdt?"
"Papa" (zei 't jongste kind) "de meid die mijdt de mijt."                   (p.85)

De Spanjaard zegt: "Wees altoos schouw
voor het achterste van een ezel,
en 't voorste van een vrouw."                                                          (p.112)

Wanneer gij zinlijk zijt,
Wil kiesheid daaraan paren;
Als 't eerste u verlokt,
Zal 't laatste u bewaren.                                                                    (p.123)



Tol, bal en springtouw.Tekenaar, onleesbaar..Wie het weet mag het laten weten. Ook uit onderstaand boek.




Uit: Ernest VAN DER HALLEN, e.a., "Zonnewijzer", Het Spectrum, Utrecht, 1939.


zaterdag 19 december 2015

21 december St.-THOMAS "kortste DAG / langste NACHT" ; BUITENSLUIT



Illustratie:  Br. Leopold, St.-Thomas, Brussel, 1937.(1)(p.389)

Op 21 december viert men kerkelijk St.-Thomas, bijgenaamd Didymus, tweeling.
Hij werd verondersteld de tweelingbroeder van Jezus te zijn.
Hij was een Galliër van geboorte en visser van beroep.
Hij is vooral bekend voor een verhaal, toen Jezus de eerste keer verscheen aan zijn apostelen en discipelen.

DE ONGELOVIGE THOMAS
Toen was Thomas niet bij hen. Hij geloofde niet aan de verrijzenis: "Zo ik mijn vinger niet leg in de wonden van zijn handen (als gevolg van de kruisiging) , en mijn hand in de wonde van zijn zijde (wonde veroorzaakt door de honderdman), geloof ik niet."
Acht dagen later verscheen Jezus terug, en nu was Thomas aanwezig; Jezus sprak hem onmiddellijk aan:
"Steek hier uw vinger, en bezie mijn handen; steek ook uw hand uit en leg ze in mijn zijde; en wees niet meer ongelovig, maar gelovig."
Thomas riep uit: "Mijn Heer en mijn God!"
Jezus antwoordde:"Omdat je mij gezien hebt, heb je geloofd, Thomas; zalig zij die niet gezien en toch geloofd hebben.". (Jo. XX, 19-29) Verwijzing : Drs Br. Leopold, p.389.

KORTSTE DAG,  LANGSTE NACHT(2)

Meteen na Thomasdag beginnen de dagen dan weer te lengen, een verschijnsel dat volgens onze voorouders wordt toegeschreven aan volgend legendarisch verhaal...
St.-Thomas kon 's morgens nooit vroeg uit zijn bed.
Op een bepaalde nacht in de winter lag hij weer eens lekker onder de wol.
Onze-Lieve-Heer heer stuurde hem daarop een paar engeltjes met de vraag waarom hij niet opstond, waarop St.-Thomas antwoordde: "Ik sta niet op. De dag is toch te kort  om me aan te kleden."
Na Onze -Lieve-Heer geraadpleegd te hebben vertelden ze de boodschap:
"Dat hij gerust opstaat. Ik zal er voor zorgen dat morgen de dagenweer langer worden."Thomas begreep niet dat het om een grap ging, maar hij stond tenminste op.

Zo is het gekomen dat na Thomasdag de dagen weer gaan lengen, elk jaar opnieuw.
Echter, wanneer de dagen weer langer worden, zeggen volgende weerspreuken, worden de nachten meteen kouder.

De dagen aan 't langen,
de winter aan 't prangen.

Als met Sint-Thomas de dagen lengen,

beginnen de nachten te strengen.

St Thomas grey, St Thomas grey,

The longest night and the shortest day.

Saint Thomas divine

brewing, baking, and skilling of fat swine.(4)

BUITENSLUIT

In Limburg sloten de knechten hun meesters buiten en lieten ze slechts binnenkomen nadat ze hun een gunst hadden toegestaan. Ook de kinderen dierven hun schoolmeester de deur te wijzen en wilde hij de traditie volgen, dan moest hij al zijn leerlingen op iets lekkers trakteren.
In de volksmond noemde men dat buitensluiten "thomassen".
Wie op die dag te laat kwam op school diende zijn medeleerlingen te trakteren.
Enkele jaren geleden sloten de kinderen van Dworp, hun ouders op St.-Thomas nog buiten.
Te Sint-Truiden  ging de schoolgaande jeugd, als een teken van meesterschap, de stad rond met een papieren kroon op het hoofd.
Te Namen trok de jeugd op de vooravond van St.-Thomas met allerhande oude schrijfboeken naar de Grote Markt, waar deze in het bijzijn van de schoolmeesters werden verbrand.(3)

THOMAS LUIDEN
Midwinter blazen: Op andere plaatsen blies men op de hoorn om het begin van de winter aan te kondigen. Dit schijnt een overblijfsel te zijn van het middeleeuwse St.-Thomasluiden. Toen werden immers gans de dag de klokken geluid om de boze geesten gedurende de winter op afstand te houden.(3)

Thomasluiden in Friesland

In het noorden van Nederland, in de Zuid-Oost hoek van Friesland, worden tussen 21 december en 31 december de klokken geluid. De traditie was van oorsprong bedoeld om boze geesten weg te jagen. In de 18e eeuw kwam dit Thomasluiden als voor in de Friese Wouden. Iedereen kon zich in deze periode naar het kerkhof begeven om in de klokkenstoel de klok te luiden. Klokkenluiders losten elkaar af zodat de klok kon blijven luiden. Niet iedereen was hier even blij mee: in Katwijk werden zelfs klepels uit de klokken gehaald om het lawaai te doen stoppen.


VERWIJZING/

Bonnie BLACKBURN en Lofranc HOLFORD-STREVENS, The Oxford Companion to the Year, Oxford, 1999, p.505.(4)
Broeder LEOPOLD, Oude en Nieuwe Iconografie, Brussel, 1937. (1)
Kristien VAN ZUMMEREN, Uit den grooten volkskalender van Paul Van Zummeren, in: "Kerk en Leven", nr. 51, 18.12.2002.(2)
André VER ELST, Folkloristische Tijdspiegel voor België, Brussel, s.d., p.319.(3)